• od 2009 r. wartość dodana produktów i usług wytwarzanych przez krajowe podmioty gospodarcze wzrosła o 630 mln zł, czyli o ponad 50%.

• wartość dodana polskiej gospodarki wyrażona w cenach bieżących osiągnęła w 2018 roku 1 851 mld zł.

• w roku 2018 największy udział w wartości dodanej polskiej gospodarki miał przemysł (25%), handel (17,6%), budownictwo (7,7%) oraz transport (7,1%).

• spadek wartości dodanej nastąpił w 2018 r. w trzech obszarach: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo (spadek o 18,6%); gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników oraz wytwarzające produkty na własne potrzeby (spadek o 2,9%) oraz górnictwo i wydobywanie jako składowa przemysłu (spadek o 2,3%).

• rola sektora transportu w wytwarzaniu wartości dodanej polskiej gospodarki wzrosła od 2009 r. o 21%.

Rok 2019 kończy dekadę, w którą wchodziliśmy z obawami dotknięcia polskiej gospodarki przez konsekwencje kryzysu finansowego w USA i strefie euro. Dane prezentowane w przygotowanej przez Forum Prawo dla Rozwoju Mapie polskiej gospodarki pokazują, że polska gospodarka pod względem wartości dodanej (w cenach bieżących) rozwija się nieprzerwanie od 2009 r., a skumulowany roczny wskaźnik wzrostu wynosił 4,7%. Wartość dodana produktów i usług wytwarzanych przez krajowe podmioty gospodarcze w ujęciu bezwzględnym wzrosła o 630 mln zł.

Wartość dodana polskiej gospodarki osiągnęła w 2018 r. 1 851 mld zł, przy wzroście rok do roku wynoszącym 5,96%, natomiast od roku 2009 ten wskaźnik ekonomiczny, nieprzerwanie rosnąc, zmienił się aż o ponad 50%.

W roku 2018 największy udział w wartości dodanej polskiej gospodarki miał przemysł (25%), handel (17,6%), budownictwo (7,7%) i transport (7,1%). Kolejność najważniejszych sektorów dostarczających wartości dodanej nie zmienia się zarówno wziąwszy pod uwagę rok 2017 (przemysł 25,3%, handel 17,5%, budownictwo 7%, transport 6,8%) jak i opierając się na danych z 2009 roku (kolejno: 25%, 18,7%, 8,5%, 5,6%). Te cztery największe sektory stanowią ponad połowę całkowitej wartości dodanej i relacja ta utrzymuje się od 2009 roku na poziomie 56-57%.

Wzrost wartości dodanej o niemal 6% w 2018 r. wynika ze zwiększenia wartości niemal we wszystkich sektorach. Wyjątek stanowią jedynie trzy obszary: 1) rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo (spadek o 18,6%); 2) gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników oraz wytwarzające produkty na własne potrzeby (spadek o 2,9%); 3) górnictwo i wydobywanie jako składowa przemysłu (spadek o 2,3%).

Wzrost wartości dodanej polskiej gospodarki w 2018 r. wyniósł ponad 100 mln zł. Największe przyrosty nastąpiły w sektorze: przemysłu (o 20 mln zł, stanowiących 19,2%), budownictwa (o 19,5 mln zł, stanowiących 18,8%), handlu (18,4 mln zł, stanowiących 17,7%) i transportu (o 12,1 mln zł, stanowiących 11,6%). Ponownie, te cztery największe sektory stanowią o sile przyrostu – równe są bowiem 67% całkowitego wzrostu wartości dodanej.

Polska gospodarka bazuje na czterech podstawowych motorach napędu i przyspieszenia, jednak tylko pierwszy z nich, przemysł, znajduje uznanie i odwierciedlenie jego wiodącej roli w dokumentach strategicznych oraz polityce gospodarczej państwa. Brakuje polityki adresowanej do sektora handlu, budownictwa i transportu. Szczątkowa wiedza administracj publicznej o negatywnych uwarunkowaniach monopolizacji rynków w skali regionalnej i krajowej, ograniczaniach konkurencyjności przez regulacje unijne czy wykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji podmiotów międzynarodowych przy agresywnej optymalizacji podatkowej stanowi istotną barierę dla rozwoju tych sektorów gospodarki.

Forum Prawo dla Rozwoju przygotowało Mapę polskiej gospodarki, by przyczyniać się do ogniskowania debaty publicznej oraz wysiłków polskiej administracji na sektorach kluczowych dla wzrostu zamożności polskiego społeczeństwa. W interesie naszej wspólnoty politycznej leży projektowanie polityki rozwojowej adresowanej do sektorów o potencjale najwyższych wzrostów wartości dodanej. Na szczególną uwagę zasługuje sektor transportu, którego rola od 2009 roku wzrosła o 21%. Dynamiczny wzrost udziału polskich firm transportowych na rynku europejskim wywołał protekcjonistyczne reakcje głównie francuskich polityków populistycznych przy słabej reakcji polskiego rządu.

Na krajobraz polskiej gospodarki w kolejnej dekadzie złożą się w głównej mierze procesy rozwojowe w sektorach przemysłu, budownictwa, handlu i transportu. To na nich powinna skoncentrować się polityka gospodarcza rządu w zakresie edukacji zawodowej, polityki rynku pracy, regulacji prawnych i kształtowania warunków współpracy międzynarodowej. Przygotowana przez Forum Prawo dla Rozwoju Mapa polskiej gospodarki ma za zadanie pomóc w wizualizacji właściwej roli poszczególnych sektorów oraz przyczynić się do kształtowania trafnych kierunków rozwoju gospodarczego.

Ład właścicielski w elektroenergetyce, jaki ukształtował się u progu akcesji do UE zakładał akceptację licznych długoterminowych nieefektywności w imię “spokoju społecznego”. Popełniliśmy szkolne błędy, które pozbawiły budżet państwa części przychodów z generacji prądu i wytransferowały potężne dotacje do prywatnych inwestorów, utrzymując na barkach państwa ciężar stabilizowania systemu oraz gwarantowania bezpieczeństwa energetycznego. 

Zintegrowane pionowo państwowe spółki energetyczne, składające się z kilku linii biznesowych (wydobycie, generacja, dystrybucja, sprzedaż detaliczna) wstrzymały inwestycje, hojnie dystrybuując zyski na średnio dwukrotnie wyższe od średniej krajowej pensje górników i energetyków, dywidendy, dotacje, sponsoringi i nierentowne projekty. Stan techniczny linii wysokiego napięcia, stacji transformatorowych i wydajność bloków energetycznych generuje bieżące straty finansowe (straty w przesyle, koszty usuwania awarii, koszty utraconych korzyści), przy wieloletnim odkładaniu inwestycji odtworzeniowych i modernizacyjnych. 

Od kilku lat potykamy się o własne nogi a to bardzo drogo odkupując zdekapitalizowane aktywa węglowe od zagranicznych właścicieli, bądź wprowadzając rynek mocy, mający zapewnić rentowność bloków węglowych, by następnie jako trwale nierentowne planować wydzielenie ich do zewnętrznej agencji, a to wybierając za 750 mln zł po raz drugi tę samą lokalizację dla elektrowni jądrowej, bądź planując wielką, zielono-błękitną transformację energetyczną, stabilizowaną gazem ziemnym, którego jeszcze nie mamy.

W 2020 r. doszliśmy wielkimi krokami wpisanej w logikę systemu krótkowzroczności do limitu zadłużenia państwowych championów. Aby zabawa na Titanicu mogła potrwać o jeszcze jedną noc dłużej, minister właściwy ds. energii wynajął międzynarodową firmę doradczą KPMG do zaprojektowania nowego ładu właścicielskiego, który pozwoli spółkom dalej się zadłużać, a beneficjentom dotychczasowych układów, czerpać nienależne korzyści. 

Aby zatrzymać ten korowód ślepców, Forum Prawo dla Rozwoju proponuje ukształtować ład właścicielski w sposób pozwalający na jasne przypisanie odpowiedzialności, wyznaczanie standardów technicznych oraz specjalizację podmiotów w jednym rodzaju działalności. Doprowadzi to do:

1. rozdzielenia linii biznesowych pomiędzy niepowiązane kapitałowo spółki: wydzielenie sprzedaży detalicznej do PGE; dystrybucji do Enei oraz ciepłownictwa do Kogeneracji. Regulator powinien określić standardy: czasu trwania przerw w dostawach ciepła i prądu (ENS, AIT, SAIDI, SAIFI, MAIFI), wielkości strat na przesyle, czasu oczekiwania na przyłączenie nowego odbiorcy i producenta energii elektrycznej i ciepła.
2. rozdzielenia poszczególnych technologii wytwarzania i ich integrację w ramach oddzielnych spółek: utrzymanie kopalni i elektrowni węgla brunatnego w GiEKu i przejęcie 100% jego akcji przez Skarb Państwa; wydzielenie: do Tauronu elektrowni na węglu kamiennym, do Orlenu i PGNiG energetyki gazowej, do Bogdanki, PGG i SRK kopalni węgla kamiennego, do Energi odnawialnych źródeł energii. Dokapitalizowanie Energii poprzez ponowne wprowadzenie na giełdę, umożliwiające budowę farm wiatrowych na Bałtyku.
3. budowy elektrowni jądrowej w Żarnowcu przez spółkę Skarbu Państwa z finansowaniem w postaci kredytu z budżetu państwa przez dostawcę technologii, oferującego najlepsze warunki finansowe, niezawodności terminu budowy i bezpieczeństwa pracy (a więc przypuszczalnie KHNP z paliwem Westinghouse).
4. intensywnego procesu deinwestycyjny w regionach powęglowych prowadzonego przez SRK PAK i GiEK, pozwalający na transformację przestrzeni i lokalnego rynku pracy.
5. redukowanie zbędnych obciążeń fiskalnych w rachunkach za energię elektryczną i ciepło systemowe oraz wygaszanie systemów wsparcia poszczególnych mocy wytwórczych. Systemy wsparcia OZE pochłonęły w latach 2013-2018 niecałe 15 mld złotych. Jeszcze więcej trafia do energetyki konwencjonalnej w ramach kilkunastu różnych mechanizmów. 
6. stworzenia warunków rynkowej konkurencji dla podmiotów prywatnych w oparciu o stabilność regulacyjną, swobodę wyboru sprzedawcy prądu oraz dzięki pośrednictwu rynku hurtowego w kontraktowaniu energii elektrycznej.

W zaproponowanym przez Forum Prawo dla Rozwoju modelu podwyższone koszty po stronie spółek energetycznych (generacja energii ze źródeł wysokoemisyjnych) równoważone są wpływami z transferu aktywów do kontrolowanych i dokapitalizowywanych przez Skarb Państwa, do którego trafiają wpływy z opłat za emisję CO2 (obok wyżej wymienionych, również spółek hotelowych do Polskiego Holdingu Hotelowego oraz nieruchomości do Polskiego Holdingu Nieruchomości). Wzrost cen energii elektrycznej dla odbiorców powinien być z kolei kompensowany dalszym obniżaniem obciążeń fiskalnych (po obniżeniu akcyzy i opłaty przejściowej w grudniu 2018 r.). Z punktu widzenia interesu państwa jest to sytuacja stabilnie komfortowa, która pozwala prowadzić transformację sektora w kierunku przejrzystości, specjalizacji podmiotów oraz wzrostu jakości działania.